_بطور کلی برای انتخاب بازيکنان , سه شيوه کلاسيک اعمال می گردد. اين سه شيوه عبارتند از :

1- انتخاب بهترينها : مربی تيم بهترين نفرات را با توجه به معيارهای عمومی و تخصصی انتخاب می کند.

2-انتخاب بر مبنای سيستم و آرايش : مربی با توجه به سيستم و آرايش تيمی مورد نظر خود, نفرات را

انتخاب می کند.

3- انتخاب ترکيبی : مربی با تلفيقی از سبک اول و دوم ابتدا هسته مرکزی بازيکنان را از نفرات با کيفيت

بالا {روش اول} و يا طبق سيستم مورد نظر خود {روش دوم} شکل داده و سپس بقيه نفرات را بر طبق

سبک ديگر برمی گزيند.در حال حاضر اين روش معمول ترين سبک انتخاب بازيکنان است.

همچنين در انتخاب بازيکنان عوامل ديگری نيز بر روی اتخاب فوق تاثير می گذارند که حتی گاهی شيوه

های گزينش را تحت الشعاع قرار می دهند.از جمله اين عوامل می توان به موارد زير اشاره کرد :

نوع نگرش مربی به فوتبال:

سبک مربیگری و نحوه نگرش مربی ميتواند تاثير زيادی بر روی انتخاب وگزينش بازيکنان بگذارد. بطور کلی

سه نوع سبک مربيگری در فوتبال امروز وجود دارد.

اين سه سبک عبارتند از :

1- مربيگری با تاکيد بر قدرت بدنی : علاقه مربی در اين سبک بيشتر به انتخاب بازيکنان

قدرتی است , و تمرکز تمرينات تيم نيز بيشتر بر مقوله قدرت شکل می گيرد. مربيان ايتاليايی و اروپای

شرقی در اين سبک قرار می گيرند.

2- مربيگری با تاکيد بر تکنيک : در اين سبک تاکيد مربی بيشتر بر روی خلاقيت و تکنيک

بازيکنان دور می زند , و تمرينات تيم نيز بيشتر بر اين مبنا انجام می شود. مربيان برزيلی و آمريکای لاتين

در اين سبک قرار می گيرند.

3- مربيگری با تاکيد بر تاکتيک : در اين سبک ديدگاه مربی در تاکيد بر کار گروهی است.

مربيان فرانسوی ,آلمانی و هلندی در اين سبک قرار می گيرند.

برنامه های درازمدت در انتخاب بازيکن :

برنامه های درازمدت فدراسيونها , مربيان , سازمانها و باشگاهها ميتوانند در انتخاب بازيکن تاثير اساسی

داشته باشند.برای مثال,در مورد برنامه های درازمدت ميتوان به جوانگرايی اشاره کرد. هنگاميکه يک تيم

وارد دوره سازندگی می شود,معمولا تعدادی از بازيکنان جوان جای ستارگان را می گيرند , هر چند اين

نفرات ممکن است در ابتدا فاقد قابليتها و مهارتهای نفرات قديم باشند.

نوع مسابقات :

نوع مسابقات ميتواند در اين انتخاب تاثير گذار باشد. برای مثال:در مسابقات جام جهانی فاکتور تجربه ,

بسيار حائز اهميت است و در شرايط يکسان بازيکنان با تجربه ترجيح داده می شوند.بر عکس در

مسابقاتی ديگر ممکن است نفرات جوان در شرايط مساوی به بازيکنان با تجربه ترجيح داده شوند تا

فرصتی برای ميدان ديدن و تجربه اندوزی داشته باشند.

فراوانی و فقدان نيروی ماهر بطور کلی و يا در يک پست ويژه :

فراوانی بازيکنان در يک پست ميتواند روی انتخاب بازيکنان تاثير داشته و دست مربی را برای انتخاب

خالی کرده و يا باز بگذارد.برای مثال: عدم وجود يک مدافع آخر با کيفيت مناسب ميتواند منجر به تغيير

آرايش تيمی يک تيم گردد که به نوبه خود روی انتخاب ديگر پستهای دفاعی نيز بی تاثير نخواهد

بود.همچنين وجود تعداد زيادی بازيکن همسطح و با کيفيت دست مربی را برای انتخاب باز ميگذارد, که

نمونه آن در فرانسه و برزيل ديده می شود.بر عکس فقدان بازيکن ماهر گاهی کار را برای مربی سخت

می کند. اين معضلی است که در حال حاضر فوتبال آلمان با آن دست به گريبان است. ايران نيز اينک در

دفاع آخر , دروازه بان , دفاع چپ و هافبک چپ دچار کمبود نيروی مجرب است که اين مطلب بخوبی در

ليگ و تيم ملی ديده می شود.

مسائل انضباطی :

نحوه عملکرد بازيکنان از لحاظ اخلاقی نيز ممکن است بر روی انتخاب آنان تاثير بگذارد و آنان را به تيم

ملی نزديک و يا دور کند.محروميت بازيکنان ميتواند دست يک مربی را در انتخاب نفرات ببندد.همچنين

رعايت مسائل اردويی نيز بسيار در اين انتخابات مهم است و ميتواند يک امتياز مثبت يا منفی برای

بازيکنان محسوب شود.

مسائل روحی و روانی :

مسائل روحی و روانی بازيکنان نيز ميتواند يکی از فاکتورهای بسيار تاثير گذار بر روی انتخاب بازيکنان

باشد.بسياری از بازيکنان در سطح باشگاهی دارای توانائيهای بسيار خوبی هستند در حاليکه در بازيهای

ملی آن کيفيت را از خود بروز نمی دهند.همچنين بعضی از بازيکنان در تيم ملی همواره نمايش بهتری

ارائه می دهند.

فشارهای سازمانها,افراد صاحب نفوذ و افکار عمومی :

اسپانسرهای مالی و افراد ذی نفوذ ميتوانند بر روی انتخاب نفرات تيم تاثير گذار باشند.همچنين فشار

افکار عمومی بخاطر تصورات خوب قبلی از يک يا چند بازيکن ميتواند در دعوت از آنان اثر گذار باشد.

قطعا آنچه ما در اين مقاله بدنبال آن هستيم نحوه ارزشيابی علمی و فنی بازيکنان برای دعوت به تيم

ملی است که در شرايط عادی دنبال ميشود.بنابر اين اجازه بدهيد کمی بيشتر راجع به شيوه های

انتخاب بازيکن بصورت علمی صحبت کنيم.

1- انتخاب بهترينها

اين شيوه اولين روشی بود که مربيان برای انتخاب نفرات مورد استفاده قرار دادند.اين شيوه به دو سبک سنتی و نوين برای انتخاب نفرات مورد استفاده قرار ميگيرد.

سبک سنتی :

در اين نوع انتخاب , بازيکنان بر مبنای سليقه انتخاب می شوند و مبنای علمی برای گزينش نفرات وجود ندارد.مربی به پسنديدن بازيکنان از نقطه نظر خود اکتفا کرده و بازيکن مد نظرش را به تيم دعوت می کند.

سبک نوين :

مبنای فوتبال نوين و کليه ارکان مربيگری به سبک نوين را , مطالعات آماری تشکيل می دهد.در اين سبک , مربی به مطالعه آماری توانائيهای فنی نفرات می پردازد. اين بررسی ها به دو طريق صورت می گيرد. اول مطالعه آماری بازيهای بازيکن در شرايط مسابقه و دوم استفاده از تستهای استاندارد و بررسی توانائيهای فنی بازيکنان. برای مثال در آلمان در انتهای هر فصل تعدادی از بهترين نفرات بوندسليگا را برای يک اردوی دو هفته ای دعوت می کنند تا در آن اردوها تستهای فنی انجام شده در اردو را , با نتايج آماری آنها در بوندسليگا مقايسه کنند.در اين اردوها معمولا بازيکنان ملی و بهترينهای بوندسليگا در کنار هم قرار می گيرند.

حال بهتر است ببينيم کدام فاکتورها بعنوان توانائيهای فنی يک بازيکن در اين روش مورد بررسی قرار می گيرند.

فاکتورهای مورد بررسی عبارتند از :


توانائيهای فيزيکی :

__ ميزان دوندگی

__ چابکی

__ تعادل

__ سرعت

__ توانايی تغيير آهنگ در سرعت

__ استقامت

__ قدرت

__ وضعيت جسمانی – که با تستهای پزشکی , گليکوژن , اسيد لاکتيک و ...... بدست می آيد.

__ سرعت عکس العمل

__ جهش و پرش

__ هماهنگی عضلانی

__ ضريب مصدوميت

--- قابليتهای ذهنی و روحی :

__ آگاهی نسبت به محيط اطراف در زمين { آگاهی محيطی }

__ تمايل به کار گروهی

__ بازی خوانی

__ قابليت تطبيق محيطی

که از عوامل مهم بازيکنان در تغيير باشگاه و جا افتادن در باشگاه جديد است.

__ اعتماد به نفس

__ تمايل به جنگندگی

__ شجاعت و تمايل به ريسک کردن

__ توانايی در رهبری

__ استعداد ذاتی در يادگيری

__ روحيه

توانائيهای تکنيکی :

__ پاس دادن

__ کنترل توپ

__ دريبل کردن

__ تنوع در اجرای مهارتها و تکنيکها در شرايط بازی

__ خلاقيت

__ دقت در شوت

__ قدرت در شوت

__ ضربات سر در دفاع و حمله

__ توانائی در درگيريهای انفرادی به هنگام دفاع

__ حريف گيری نفر به نفر

__ حرکات بدون توپ

__ شروع مجدد

__ سانتر کردن

__ پای مورد استفاده برای اجرای مهارتها

__ جا گيری

در مورد دروازه بانان فاکتورهای تکنيکی عبارتند از :

__ چسبناکی دستها و توانائی استفاده از آنها

__جاگيری

__ توانائی شيرجه زد ن

__ و مجموعه تکنيکهای دروازه بانی

__::تمامی اين عوامل , تعين کننده سطح فنی بازيکن و محل قرار گرفتن وی در رتبه بندی بازيکنان

است. هر بازيکنی که رتبه بهتری بدست آورد شانس بيشتری برای حضور در تيم و همچنين حضور در

ترکيب اصلی را دارا می باشد. در اين سبک , ابتدا بازيکنان درون زمين انتخاب شده و آنگاه آرايش و

تاکتيکهای تيمی برای حضور در زمين بر مبنای آنان شکل می گيرد.::__
__
2- انتخاب بر مبنای سيستم و آرايش تيمی

برای انتخاب بازيکنان بر مبنای آرايش تيمی , مربيان ابتدا يک سيستم را مد نظر قرار می دهند. سپس بهترين نفرات ممکن را در چهارچوب سيستم مورد نظر خود انتخاب می کنند. اين نفرات الزاما می توانند بهترين بازيکنان موجود نباشند بلکه بسته به نياز تيم حتی می توانند بازيکنان معمولی باشند که در چهارچوب سيستم ميتوانند شکوفا شده و به شهرت برسند. اين شيوه انتخاب نيز بر دو نوع است :

سبک سنتی :

در سبک سنتی انتخاب بازيکنان بر مبنای سليقه مربی صورت می گيرد.ضوابط ذهنی و کيفی {در مقابل عينی و کمی } هستند و مربی برای توجيه انتخاب به سليقه خود اشاره می کند و آنرا امری طبيعی می داند.



سبک نوين :

در اين سبک , بيش از آنکه به موتلفه های انفرادی نفرات تاکيد شود , به موتلفه های تيمی تاکتيکی آنها توجه می شود. برای گزينش در اين سبک مربی ابتدا شيوه بازی را در دفاع { حريف گيری- پوشش فضای منطقه ای – حريف گيری منطقه ای و يا ... } و در حمله { بازی مستقيم – ضد حمله – ارسال توپهای بلند – بازی با پاسهای کوتاه و يا .... } را مشخص کرده و سپس آرايش تيمی مانند 2-4-4- و..... را بر می گزيند. بعضی از مربيان حتی از اين هم فراتر رفته و تاکتيکهای منطقه ای را نيز مشخص می نمايند. بعد از اين مراحل مربی نفراتش را بر طبق آنچه که در نظر دارد بر می گزيند. اين گزينش دارای معيارهای استاندارد عمومی و معيارهای متغير بسته به نوع تفکر مربی در زمينه تاکتيکهای مورد نظر است.

فاکتورهای عمومی :
اين فاکتورها به دو دسته دفاع و حمله تقسيم می شوند. تفاوت اين فاکتورها با فاکتورهای موجود در انتخاب بهترينها در اين نکته است که در فاکتورهای عمومی , اصل را بر مبنای توانائيهايی قرار می دهند که بر پايه آنها کار گروهی شکل می گيرد يا از آنها در تاکتيکها ميتوان استفاده کرد ولی در سبک انتخاب بهترينها تنها مهارتهای تکنيکی مورد توجه قرار می گيرند.نکته قابل توجه تعريف مهارت از ديدگاه فيفاست. از نظر فيفا بازيکن ماهر بازيکنی است که توانائی اجرای تکنيکهای فوتبال را در شرايط بازی در سطح بالا از خود بروز می دهد. بر اساس اين تعريف کسانی که توپ را مثلا نيم ساعت روپائی می زنند بازيکن ماهر به حساب نمی ايند, در حاليکه زيدان چون قادر است تکنيکهای فرگرفته را در جريان بازی بکار ببرد بازيکن ماهر محسوب می شود.

با ذکر اين نکته به بررسی فاکتورهای عمومی در شيوه نوين انتخاب سيستمی می پردازيم.

فاکتورهای تدافعی :

__ قطع کردن توپ

__ بازيخوانی

__ پوشش های دونفره

__ در گيری برای تصاحب توپ

__ پوشش های مورب

__ حريف گيری

__ پوشش منطقه ای

__ پرس کردن

--- فاکتورهای تهاجمی :

__ اورلپهای کنار و داخل زمين

__ توانائی ارسال پاس , شامل :

1 - پاسهای عمقی نفوذی

2- پاسهای قطری برای استفاده از سمت ضعيف حريف

3- پاسهای عرضی برای تغيير جهت بازی

4- پاسهای منجر به حرکات تهاجمی

5- پاس به عقب برای استفاده از فضای منفی مدافعان حريف

6- پاس به جلو

7- استفاده از توپهای برگشتی

8- شروع مجدد

9-شوت زدن

10- چرخش و شوت

11- توانائی در خلاقيتهای انفرادی برای عبور از مدافعان و ايجاد خطر

12- شم گلزنی

13- حرکات بدون توپ

14- درک تاکتيکی برای ساختن ترکيبهای تيمی

همانگونه که قبلا ذکر شد , در اين روش همچنين مربی فاکتورهای مخصوص خود را نيز مورد توجه قرار می دهد که بستگی کامل به سبک مربيگری و نوع آرايش , شيوه های بازی و تاکتيکهای منطقه ای مورد نظرش دارد.

مربی پس از سنجش موارد فوق مشخص می کند که يک بازيکن چه مقدار توانائی دفاعی و چه مقدار توانايی تهاجمی دارد و اين توانائيها در کجای تيمش قابل استفاده است.داشتن توانائيهای برابر در دفاع و حمله يکی از بزرگترين مزايای بازيکنان است که ميتواند در پستهای مختلف بکار گرفته شود.مثلا بازيکنی مانند پرويز قليچ خانی , کريم باقری , جواد نکونام با توانائی 50% دفاع و 50% حمله از بازيکنان نادری هستند که ميتوانند در هر سيستمی مورد توجه مربی قرار گيرند.__
__
3- انتخاب ترکيبی

در اين روش , ترکيبی از` انتخاب بهترينها ` و `انتخاب سيستمی ` مورد استفاده قرار می گيرد.امروزه اکثر تيمهای صاحب فوتبال از اين روش برای گزينش نفرات خود استفاده می کنند.طبعا هر مربی بسته به سبک مربيگری و نگرش خود به فوتبال , نوعی از اين سبک را استفاده می کنند. در اين سبک دو روش اصلی وجود دارد .

انتخاب سيستمی در ابتدا و انتخاب بهترينها پس از ان :

بر طبق اين سبک , ابتدا طبق ضوابط گزينش سيستمی نفرات برگزيده شده , و سپس از ميان نفرات انتخاب شده بر مبنای انتخاب بهترينها , نفرات به زمين می روند. اين روش , مناسب تيمهايی است که مربی بايد با تعداد محدودی بازيکن تيم سازی کند و يا اينکه هدايت آنرا در وسط فصل بدست می گيرد. در هر حال باشگاهها با توجه به محدوديت در انتخاب بازيکنان بيشتر با اين سبک هدايت می شوند.

انتخاب بهترينها در ابتدا و انتخاب سيستمی پس از آن :

در اين روش ابتدا نفرات بر طبق ضوابط `انتخاب بهترينها ` گزينش شده و سپس طبق ضوابط `سيستمی ` در درون زمين قرار می گيرند. اين روش بيشتر در تيمهائی اعمال می شود که دست مربی برای خريد يا انتخاب بازيکنان باز است. همچنين در دوره سازندگی تيمها معمولا از اين روش استفاده می کنند.__

~~green:نتيجه گيری~~


بطور کلی سبکهای سنتی بيشتر از احساس های فردی پيروی می کند. در حاليکه سبکهای علمی بر مبنای مطالعات آماری شکل می گيرند.

__ در سبکهای سنتی سليقه يک مفهوم کلی است که نمی توان برای آن مبانی عينی دقيقی يافت در حاليکه در روشهای علمی می توان با توجه به نوع نگرش مربی دلايل واضحی برای انتخابها يافت, و انتخاب بر مبنای اهميت بيشتر به يک يا چند فاکتور از توانائيهای نفرات قابل توضيح است.

در انتخاب ترکيبی , نوع نگرش مربی به فوتبال بر مبنای سه سبک موجود در مربيگری , مشخص کننده تقدم و تاخر و در صد استفاده از دو روش `انتخاب بهترينها ` و ` انتخاب سيستمی ` است.__

__ توجه داشته باشيد که فاکتورهای ثانويه ديگری هم , همانگونه که در ابتدای اين مطلب آورده شد , در انتخاب نفرات موثر هستند, که می توانند آنرا تحت تاثير خود قرار داده واز حالت علمی خارج کند.تقريبا در هيچ کجای دنيا نمی توان انتخابی را در تيمهای ملی ديد که بطور صد در صد علمی صورت گرفته باشد.

نبايد از نظر دور داشت که مربيگری فوتبال تلفيقی از علم و هنر است. در گذشته هنر مربيگری هميشه علم مربيگری را تحت تاثير قرار داده , ولی امروزه قسمت علمی آن بر قسمت هنری آن برتری دارد.با اين وجود نمی توان منکر وجود هنر مربيگری شد و همواره احترام به افکار ديگران حتی اگر مورد قبول ما نباشد,بايد مد نظر باشد. پيشرفت در دنيای امروز مرهون اين نوع نگرش است. __


نگارش : فریدون ربیعی (دانشجوي رشته تربيت بدني ،داراي مدرك:مربيگري درجه B كنفدراسيون فوتبال آسيا- اراک )